Kto z nas, choć raz, nie chciał być poczytnym pisarzem? Kreować wyimaginowaną rzeczywistość według swojego uznania i ugniatać jak plastelinę ludzkie postaci, zdarzenia, losy? Zdobyć sławę, uznanie, pieniądze i stałe miejsce na liście bestsellerów? Pisarz jest kimś na kształt Boga, jest panem sytuacji, panem życia i śmierci. Pisarz nie tylko rządzi światem przedstawionym, ale także oddziałuje na świat, odczucia i myśli czytelnika. Pisarza ogranicza tylko własna wyobraźnia i stopień zaangażowania. Nie dowiemy się zapewne nigdy ilu naszych znajomych czy sąsiadów próbowało popełnić książkę, zrezygnowawszy zapewne po zapełnieniu tekstem paru nędznych stroniczek.
Bo bycie pisarzem jest niezwykle trudne. Wie to każdy, kto próbował. Koło ratunkowe zagubionym w sztuce pisarskiej rzuca dobrze wszystkim znany Mario Vargas Llosa. Szkoda tylko, że koło jest dziurawe...
Mario Vargas Llosa jest doświadczonym i uznanym pisarzem (zwieńczeniem jego pisarskiej drogi jest Literacka Nagroda Nobla w 2010 roku), autorem takich powieści jak ,,Miasto i psy”, ,,Wojna końca świata”, ,,Pochwała macochy”, ,,Raj tuż za rogiem”, ,,Szelmostwa niegrzecznej dziewczynki” i innych. Publikował także literaturę faktu oraz sztuki teatralne. Angażował się również w politykę – w 1990 roku kandydował na prezydenta Peru przegrywając w drugiej turze z Albertem Fujimori.
Książka ,,Listy do młodego pisarza” została napisana już w 1997 roku i miała być częścią serii, w których doświadczeni twórcy dzielili się z czytelnikami tajnikami swojego zawodu. Projekt nie doszedł jednak do skutku, niemniej Vargas Llosa wydał książkę osobno. Ta niedługa pozycja (liczy dokładnie 121 stron) została napisana w ciągu kilku miesięcy, a za teksty pomocnicze przy jej pisaniu posłużyły pisarzowi notatki do wykładów oraz seminariów dotyczących jego ulubionych autorów. Korespondencję zapoczątkował pewien młody człowiek, który zwrócił się do Mario Vargasa Llosy z prośbą o pomoc w staniu się pisarzem. Jak zapewnia sam autor ,,jest to książka bardzo osobista i, w pewnym sensie, coś na kształt autobiografii”. Ponadto wydawca zapewnia, że ,,te żarliwe listy mają moc osobistego zwierzenia”. Niestety zwierzenia autora kończą się właściwie na podzieleniu się z młodym pisarzem refleksją dotyczącą ulubionych książek. Próżno szukać tu zapisu doświadczeń, jakich zaznał Vargas Llosa podczas pracy pisarskiej. Miałam nadzieję znaleźć tu codzienne zmagania się autora z tekstem, pasję tworzenia, wyrzeczenia, jakich niewątpliwe musiał dokonać, trudności w pokonywaniu ludzkich słabości. Na wstępie Mario Vargas Llosa rozwiewa wszelkie wątpliwości – ,,nie jest to podręcznik sztuki literackiej – tej prawdziwi pisarze uczą się sami” – zastrzega. Na 121 stron znajduję zaledwie garstkę interesujących i przydatnych (!) kwestii... Pisarz jest niewątpliwie życzliwy adresatowi swoich listów. Odnajduje w nim siebie sprzed lat, kiedy to sam chciał napisać do jednego ze swoich mistrzów (Faulknera, Hemingwaya, Camusa) jednak zabrakło mu odwagi...
Młody pisarz, nazywany przez Vargasa Llosę przyjacielem, jest jednak nieobecny w listach swojego mistrza. Pisarz ogranicza się jedynie do przywitania go, przyznania niekiedy racji, po czym rozpoczyna wykład. Każdy list dotyczy innego aspektu powieści – mamy czas, przestrzeń, styl, rodzaje narracji – wszystko spójne, logiczne, wydzielone dla porządku podpunktami i poparte stosownymi przykładami. Relacja mistrz – uczeń wydaje się być mocno zdystansowaną pomimo całej życzliwości i otwartości pisarza (podejmuje on bądź co bądź korespondencję z nieznanym mu czytelnikiem jego powieści). Adresat listów nie istnieje, jako odbiorca, jest jedynie pretekstem do snucia opowieści. Opowieści dobrze już znanych chociażby z lekcji polskiego w liceum, nie mówiąc już o studiach filologicznych.
Interesujące kwestie porusza Vargas Llosa jedynie na samym początku i końcu książki. Dodaje otuchy wszystkim początkującym pisarzom stwierdzając, że ,,geniusz nie rodzi się w sposób cudowny i nieoczekiwany (...) lecz krzepnie poprzez długie lata pracy, dyscypliny i wytrwałości”. Zaznacza też, że literatura powstaje w wyniku buntu – pisarz odrzuca i poddaje krytyce zastany świat, w zamian kreuje inny, mający za zadanie uwidocznienie problemów w świecie rzeczywistym. Llosa dobrze wie, co mówi. Sam musiał twardo walczyć o swoje marzenia, systematycznie unicestwiane przez jego ojca, wychowanego w kulcie macho. Macho nie piszą przecież książek – stwierdził zapewne pan Ernesto i posłał syna do szkoły kadetów. Mario Vargas Llosa, mający, jak sam przyznaje, bunt we krwi, nie poddał się jednak i dzięki swemu uporowi oraz ciężkiej pracy osiągnął swój cel – został pisarzem. Dlaczego więc nie napisał w ,,Listach” o pokonywaniu przeszkód, walce o właściwie wyrażenie własnego ,,ja”, o wielkiej odwadze, jaką musiał niewątpliwie mieć zajmując się w świecie silnych facetów czynnością zarezerwowaną dla kobiet? To jest coś, czego potrzebuje początkujący pisarz - nieśmiały, niepewny, piszący do szuflady, bojący się krytycznej opinii otoczenia.
Pisarz obala mit, że zdolny pisarz jest w stanie napisać wszystko. Zdaniem Vargasa Llosy to nie pisarz wybiera temat, ale temat wybiera jego. Zastrzega jednak, że ,,historie, które nie oderwały się od swego autora i mają wartość jedynie, jako dokumenty biograficzne, to powieści nieudane (...) twórca nie może być rozliczany za tematy (które narzuca mu życie), ale za to, co z nimi robi, kiedy zamienia je w literaturę(...) on sam odpowiada za (...) swoją przeciętność lub geniusz”.
Ostatnią radą, jaką daje młodemu pisarzowi Mario Vargas Llosa jest wypracowanie własnego stylu: ,,dużo czytaj, ponieważ nie da się operować bogatym słownikiem, nie czytając dobrej literatury; spróbuj (...) nie naśladować stylów pisarzy, których najbardziej podziwiasz(...) jeśli nie zdołasz bowiem wyrobić sobie stylu(...) Twoje historie nie nabiorą siły przekonywania, która napełni je życiem”.
Bardzo spodobała mi się również metafora powołania literackiego, jako solitera, zżerającego od środka pisarza, z którym jest zespolony, który żyje dla niego i jemu służy. Również porównanie pisarza do striptizerki jest bardzo trafne – tak jak striptizerka wystawia na widok publiczny swoje ciało, tak pisarz obnaża swoje emocje, uczucia i myśli. Te metafory są bardzo celne i godne uwagi.
Listy nie są jednak listami sensu stricte. To seria uporządkowanych wykładów, jak je określił sam autor. Indeks osób dopełnia wrażenia obcości i dystansu, który w tradycyjnym liście nie powinien mieć miejsca. Autor często skraca swoje wypowiedzi uświadomiwszy sobie, że mówi na temat przeznaczony do kolejnego wykładu. Nie widzę tej żarliwości i intymności, jaką zapewniał wydawca. Szkoda, bo Mario Vargas Llosa jest naprawdę dobrym pisarzem i wierzę, że otwartym i życzliwym człowiekiem. Czytelnik ma jednak wrażenie niedosytu, bo to, co przekazał Vargas Llosa nie jest wystarczające, nie odkrywa tak naprawdę niczego nowego, a ciekawość czytelnika nie zostaje zaspokojona. Niestety początkujący pisarz nie odnajduje w tej publikacji tego, czego oczekuje – jest w tym samym punkcie swojej literackiej drogi, w jakim był przed przeczytaniem ,,Listów”. Niewiele szuflad młodych pisarzy otworzy się po tej lekturze. Pozostaje tylko czekać na kolejne koło ratunkowe. Tym razem niedziurawe.
Utwór | Od |
| 1. Inne historie | gaba |
Utwór | Od |
| 1. W bezkresie niedoli | ladyfree |
| 2. było, jest i będzie | ametka |
| 3. O Tobie | ametka |
| 4. Świat wokół nas | karolp |
| 5. Kolekcjonerka (opko) | will |
| 6. alchemik | adolfszulc |
| 7. taka zmiana | adolfszulc |
| 8. T...r | kid_ |
| 9. przyjemność | izasmolarek |
| 10. impresja | izasmolarek |
Utwór | Od |
| 1. Sprzymierzeniec | blackrose |
| 2. Podaruję Ci | litwin |
| 3. test gif | amigo |
| 4. Primavera_AW | annapolis |
| 5. Melancholia_AW | annapolis |
| 6. +++ | soida |
| 7. *** | soida |
| 8. Góry | amigo |
| 9. Guitar | amigo |
| 10. ocean | amigo |
Recenzja | Od |
| 1. Zielona granica | irka |
| 2. Tajemnice Joan | wanilia |
| 3. Twój Vincent | redakcja |
| 4. "Syn Królowej Śniegu": Nietzscheańska tragedia w świecie baśni | blackrose |
| 5. Miasto 44 | annatus |
| 6. "Żywioł. Deepwater Horizon" | annatus |
| 7. O matko! Umrę... | lu |
| 8. Subtelność | lu |
| 9. Mustang | lu |
| 10. Pokój | martaoniszk |