Pod koniec stycznia, swojej polskiej premiery doczekała się książka Mario Vargasa Llosy Listy do młodego pisarza. Jest to nieobszerna pozycja składająca się z dwunastu listów adresowanych do anonimowego twórcy, o którym wiemy, że jest początkującym pisarzem, poszukującym wsparcia u literata z większym doświadczeniem twórczym.
Autor to człowiek wyposażony w wieloletnią praktykę literacką, a w naszym odbiorze kreuje się jako ceniony na całym świcie pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla. Należy jednak wziąć pod uwagę, że książka powstała w 1997 roku, czyli na wiele lat przed otrzymaniem tego prestiżowego wyróżnienia. Pisarz już wtedy był świadomy swojej pozycji, jednakże na kartach Listów do młodego pisarza nie afiszuje się z tym zbyt nachalnie. Listy Llosy mają charakter eseistyczny i stanowią ważne uzupełnienie do biografii pisarza, ponieważ są owocem osobistych refleksji na temat istoty twórczego powołania i procesu tworzenia dzieła literackiego. Obrazują jego stosunek do twórczości i jej nagradzania. Już w pierwszym liście podkreśla, że duża sprzedaż, liczba nagród w wielu przypadkach nie jest wyznacznikiem jakości dzieła literackiego. Przywiązuje ogromną wagę do powołania literackiego, wedle którego pisanie nie jest rozrywką lecz służbą. Wiąże się ono z licznymi wyrzeczeniami i poświęceniem, a nie powieściami o statusie bestsellerów. Znaczącym czynnikiem powołania literackiego jest skłonność do wymyślania osób i wątków, niepohamowana wyobraźnia. Celem pisarza powinno być stworzenie suwerennej, wewnętrznie spójnej rzeczywistości.
Mimo, że listy adresowane są do młodego twórcy, to utożsamiać się z nim może każdy czytelnik, nawet ten nie posiadający aspiracji powieściopisarskich. Książka ta odsłania przed zwykłym odbiorcą, mechanizmy, zależności i zabiegi tematyczne, które wyjaśniają dlaczego dana powieść jest tak pasjonująca i pozwala czytelnikowi być bardziej świadomym konsumentem słowa pisanego.
Cykl dwunastu listów nie zawiera kompendium wiedzy pisarskiej, lecz tylko zalążek tego obszernego pola tematycznego. Pisarz porusza kwestie, jego zdaniem, najistotniejsze, pierwszorzędne, które powinien wziąć pod uwagę początkujący pisarz. Każdy z listów został poświęcony innemu zagadnieniu literackiemu. Przyszły noblista na podstawie własnych doświadczeń dzieli się przydatnymi wskazówki skąd czerpać tematy. Pisze także o formie, stylu, czasie i poziomie realności. Autor w swojej książce prezentuje także kilka chwytów pisarskich takich jak technika chińskiej szkatułki, tłumaczy na czym polega skok jakościowy i zwraca uwagę adresata na sieć emocji, atmosferę psychologicznych nastrojów i napięć, które nazywa systemem naczyń połączonych. Llosa przywiązuje dużą wagę do wymienionych przez siebie środków stylistycznych, ponieważ to właśnie one przyciągają uwagę odbiorcy, sprawiają, że zostaje on pochłonięty przez świat przedstawiony w powieści. Aby przybliżyć adresatowi swoje rozważania, pisarz odwołuje się do licznych przykładów ze światowej literatury. Wbrew tematyce Listów do młodego pisarza, książka ta nie jest podręcznikiem pisarskim, ani poradnikiem odpowiadającym na pytanie jak stworzyć arcydzieło. Treść listów odnosi się przede wszystkim do tego, czym jest twórczość literacka i jaki zawiera w sobie potencjał możliwości.
Llosa pisząc swoją książkę dokonuje pewnej mistyfikacji. Adresat jest postacią fikcyjną, tak więc korespondencja, której owocem jest cykl dwunastu listów, nigdy nie miała miejsca. Odwoływania się autora, do wyimaginowanych pytań domniemanego adepta sztuki literackiej w pewnych momentach irytuje. Możliwe, że przyjmując taką formę chciał uzyskać efekt siły przekonywania. Stworzyć złudzenie interakcji między nadawcą a adresatem. Niestety tego typu zabiegi mnie osobiście nie przekonały. Próby odpowiedzi na zagadnienia poruszane przez wymyśloną postać wydały mi się odrobinę naiwne.
Podczas lektury listów peruwiańskiego pisarza, w niektórych momentach można natknąć się na różnice kulturowe, gdyż odwołania literackie, na których opiera się Llosa, dla większości polskich czytelników mogą być niezrozumiałe. Myślę jednak, że owe przykłady pisarz obrazuje na tyle jasno, że przy odrobinie chęci tego typu problem łatwo pokonać.
Listy do młodego pisarza czyta się lekko. Pisarz rezygnuje z teoretycznych sformułowań, co jest przyjemną odmianą, swoistym odpoczynkiem od niektórych tekstów znawców literatury. Mamy tu do czynienia ze zbiorem interesujących esejów, które dowodzą, że o teorii literatury można mówić w sposób ciekawy i przystępny, bez akademickich popisów intelektualnych.
Mario Vargas Llosa, Listy do młodego pisarza, Wydawnictwo Znak, Kraków 2012.
Utwór | Od |
| 1. Inne historie | gaba |
Utwór | Od |
| 1. W bezkresie niedoli | ladyfree |
| 2. było, jest i będzie | ametka |
| 3. O Tobie | ametka |
| 4. Świat wokół nas | karolp |
| 5. Kolekcjonerka (opko) | will |
| 6. alchemik | adolfszulc |
| 7. taka zmiana | adolfszulc |
| 8. T...r | kid_ |
| 9. przyjemność | izasmolarek |
| 10. impresja | izasmolarek |
Utwór | Od |
| 1. Sprzymierzeniec | blackrose |
| 2. Podaruję Ci | litwin |
| 3. test gif | amigo |
| 4. Primavera_AW | annapolis |
| 5. Melancholia_AW | annapolis |
| 6. +++ | soida |
| 7. *** | soida |
| 8. Góry | amigo |
| 9. Guitar | amigo |
| 10. ocean | amigo |
Recenzja | Od |
| 1. Zielona granica | irka |
| 2. Tajemnice Joan | wanilia |
| 3. Twój Vincent | redakcja |
| 4. "Syn Królowej Śniegu": Nietzscheańska tragedia w świecie baśni | blackrose |
| 5. Miasto 44 | annatus |
| 6. "Żywioł. Deepwater Horizon" | annatus |
| 7. O matko! Umrę... | lu |
| 8. Subtelność | lu |
| 9. Mustang | lu |
| 10. Pokój | martaoniszk |