Biorę do ręki nową powieść Olgi Tokarczuk pt. Prowadź swój pług przez kości umarłych. Nim jednak rozpocznę lekturę, moje oczy przyglądają się okładce, a dokładniej tytułowi. Dość chwytliwy, rozbudza jeszcze bardziej ciekawość. Jeden z dłuższych, trochę „nietokarczukowy”, brzmi niczym średniowieczne memento mori. Jego tajemniczość jest intrygująca. Dobry początek. Z niecierpliwością zatapiam s ię w zaproponowany świat przedstawiony, czując czytelniczy głód. Co otrzymuję? Trochę tego i owego.
Krótko o fabule: otóż rzecz dzieje się zimą w małej osadzie, leżącej tuż przy granicy czeskiej, nieopodal Gór Stołowych, a mianowicie na Płaskowyżu. Zamieszkuje go niewielka liczba mieszkańców, która obawiając się zupełnego odcięcia od świata, opuszcza wieś na zimowy okres. Główna bohaterka- pani Janina- z jednej strony miłośniczka zwierząt, właścicielka kilku psów- przybłęd, z drugiej namiętna znawczyni horoskopów, pretendująca do miana pani astrolog- wraz z dwoma przyjaciółmi, pozostaje na miejscu, by nadzorować opuszczone domy sąsiadów. Bierze na siebie również odpowiedzialność za zwierzęta, żyjące nieopodal w lasach. Pewnego dnia w wyludnionej prawie doszczętnie miejscowości, w niejasnych okolicznościach dochodzi do zbrodni. Zamordowany zostaje jeden z mieszkańców Płaskowyżu, który nie cieszył się sympatią sąsiadów. W wolnych chwilach lubił bowiem zajmować się kłusownictwem. Kolejne dni przynoszą nowe zabójstwa. Co łączy wszystkie ofiary? Kto jest zbrodniarzem? Oto naczelne pytania, które rodzą się w trakcie lektury.
Z jednej strony mogłoby się wydawać, że dostaję na tacy Tokarczuk jaką znam. Ale czy na pewno tak jest? Owszem, nie dziwi mnie, że główną bohaterką jest kobieta-autsajderka, żyjąca w przestrzeni quasi-relanej, ontologicznie niedookreślonej. Płaskowyż, tak jak wcześniej znany Prawiek z powieści Prawiek i inne czasy- to osada, stojąca z dala od reszty świata, miejsce, którego nie odnajdzie się na mapie Polski. Bohaterowie Tokarczuk naznaczeni są piętnem inności, egzystują wolniej, widzą znacznie więcej od przeciętnych jednostek.. Znam to z E.E, gdzie pierwszoplanowa postać- Erna Eltzner, jeszcze dziewczynka- nie kobieta, zmagała się ze swoim niezwykłym darem- a mianowicie umiejętnością nawiązywania kontaktu z duchami. Widziałam to w Biegunach, gdzie kobieca narratorka podróżowała inaczej niż zwykły turysta, dostrzegając kwintesencję bycia w ruchu.
Co w takim razie różni nową powieść od pozostałych? Otóż metafizyczna pustka.
Bohaterki znane z poprzednich opowieści dalekie były od papierowego, konwencjonalnego przedstawienia. Ich charakterystyka była pogłębiona o rys psychologiczny, rozpościerała się nad nimi aura tajemniczości. Na przykład postać Kłuski ze wcześniej przywołanego Prawieku…- niesamowicie złożona, niejednoznaczna, czasami budząca sympatię, czasami odrazę. Kobieta- znachorka? Czarownica? Osoba przekraczająca wszelkie granice moralne i etyczne? Dzikuska? Alegoria natury? Albo Erna Eltzner- bohaterka powieści E. E- nastolatka, będąca medium między światem ludzkim i transcendentnym, nieśmiała dziewczyna, próbująca określić własną podmiotowość. Te próby scharakteryzowania tokarczuokowych postaci świadczą o tym, jak trudno było przypiąć jakąkolwiek etykietę wcześniejszym bohaterom Olgi Tokarczuk. Zupełnie inaczej jest z bohaterką najnowszej książki, panią Janiną- astrolożką, która o dziwo, okazuje się być inżynierem budowy mostów. Zamiast tajemniczości, wkrada się do opowieści oczywistość.
Tego, czego nie można odmówić książce, to zwartej, wciągającej fabuły. Czyta się ją niczym powieść detektywistyczną. Jest zbrodnia. Trup ściele się gęsto, mamy detektywa- nieudacznika, są fragmentaryczne poszlaki. Opowieść ubrana jest wiec w nową, łatwo przyswajalną formę. Nie ma miejsc niejasnych, pęknięć, które zmobilizowałyby czytelnika do refleksji. Wszystko podane jest bezpośrednio. Tym co przeszkadza najbardziej, nie jest jednak gatunkowe, popularno- detektywistyczne powieściowe ubranie. Największy niedosyt czuje się przy kreacji głównej bohaterki, która bez swojego podłoża psychologicznego staje się banalna, mdła, śmieszna. Przesłanie starszej pani, brzmiące: „mówić i działać w imieniu zwierząt, które głosu nie mają”, zupełnie do mnie nie trafia. Modny, ekologiczny temat w takiej wersji brzmi mało oryginalnie.
Dodatkowym gwoździem do trumny jest nowo podana metafizyka, a dokładnie brak tego, co dla mnie mogłoby stanowić jej esencję. Ceniłam w dotychczasowej prozie Tokarczuk niezwykłą delikatność w poruszaniu się na grząskiej powierzchni poruszającej problemy wiary. Metafizyka zawsze przedstawiona była gdzieś między wersami, pytania nie zadawane wprost, formuły wprost nie deklarowane na temat tego, czy jest Bóg, czy Boga nie ma? Prowadź swój pług przez kości umarłych, oprócz metafizycznego tytułu będącego cytatem z Blake’a, odbiera mi wszystko to, czego dotychczas oczekiwałam od tej prozy. Pani Janina, tak często jak tylko może powtarza, że z tą wiara to u niej jakoś dziwnie, i wypowiada formuły zabezpieczające: „metafizyka? jeżeli coś takiego w ogóle istnieje”, „słowo Bóg biorę w cudzysłów”. Tak więc o prawdziwych dylematach metafizycznych w tej powieści nie może być mowy.
Utwór | Od |
| 1. Inne historie | gaba |
Utwór | Od |
| 1. W bezkresie niedoli | ladyfree |
| 2. było, jest i będzie | ametka |
| 3. O Tobie | ametka |
| 4. Świat wokół nas | karolp |
| 5. Kolekcjonerka (opko) | will |
| 6. alchemik | adolfszulc |
| 7. taka zmiana | adolfszulc |
| 8. T...r | kid_ |
| 9. przyjemność | izasmolarek |
| 10. impresja | izasmolarek |
Utwór | Od |
| 1. Sprzymierzeniec | blackrose |
| 2. Podaruję Ci | litwin |
| 3. test gif | amigo |
| 4. Primavera_AW | annapolis |
| 5. Melancholia_AW | annapolis |
| 6. +++ | soida |
| 7. *** | soida |
| 8. Góry | amigo |
| 9. Guitar | amigo |
| 10. ocean | amigo |
Recenzja | Od |
| 1. Zielona granica | irka |
| 2. Tajemnice Joan | wanilia |
| 3. Twój Vincent | redakcja |
| 4. "Syn Królowej Śniegu": Nietzscheańska tragedia w świecie baśni | blackrose |
| 5. Miasto 44 | annatus |
| 6. "Żywioł. Deepwater Horizon" | annatus |
| 7. O matko! Umrę... | lu |
| 8. Subtelność | lu |
| 9. Mustang | lu |
| 10. Pokój | martaoniszk |