We wrześniu do polskich księgarni trafiła wydana nakładem PIW książka Stiga Dagermana „Wyspa skazańców”. Ten uznany szwedzki pisarz, porównywany często do Kafki, Camus czy Faulknera swoją powieść napisał w wieku 23 lat. Po bolesnych przeżyciach wojennych jego twórczość skupiała się wokół tematyki związanej z poczuciem winy i niepokoju.
Taka też jest jego druga powieść „Wyspa skazańców”.
Historię opisywaną na kartach książki idealnie oddaje jedno zdanie:
„(...) na początku było nas siedmioro, ale jeden umarł prawie natychmiast, bo cuchnął nam tak ohydnie, że nie byliśmy w stanie, tknąć jego choroby i postawić go na nogi (...), drugi z kolei nas zamordował, wylewając pitną wodę, a trzeci, kiedy byliśmy potwornie głodni, poczęstował nas szklanymi paciorkami mówiąc: bierzcie i jedzcie.”
To zdanie nie tylko odzwierciedla fabułę powieści, ale również pokazuje warsztat pisarza, który stał się jednym z najznamienitszych szwedzkich autorów.
Bez wątpienia proza Dagermana jest trudna. Wiele obrazów majaczy przed oczami czytelnika, dając złudzenie prawdy, choć w rzeczywistości nie wiadomo czym jest. Słowa wypowiadane przez bohaterów, myśli, które ich zajmują, konwulsyjnie wyrzucane w przestrzeń i pustkę, odbijają się echem, bo nie trafiają na nikogo.
I to stanowi sedno tej powieści. Zmierzenie się z własną samotnością i naturą ludzką.
Autor w specyficzny sposób przedstawia historię siedmiu rozbitków, którzy zachowując pozory wspólnoty i solidarności, pozostają sami. Bez wsparcia, za to z egoistyczną chęcią przetrwania. Rzeczy do jakich są zdolni, wydają się racjonalnym następstwem sytuacji, w jakiej się znaleźli. Strach napędza działanie, rozdzierająca rzeczywistość stanowi jedyny punkt odniesienia.
„Co Wy wiecie o samotności?” To pytanie siedzi w każdym z bohaterów, raz po
raz perwersyjnie obnażając prawdę o nich. A ta bulwersuje i niepokoi, jak „smród śmierci”, którego nie mogą znieść.
Proza Dagermana jest bardzo poetycka. Obrazy jakie pisarz maluje przed czytelnikiem ocierają się o szaleństwo. Paranoja, zręcznie maskowane dzieciństwo i przemyślana solidarność to tylko część „Wyspy skazańców”. Jeśli powieść wydana została po wprowadzeniu cenzury w Szwecji, można potraktować ją jako alegorię przemocy, zła i alienacji człowieka uwikłanego w nie.
Rozważania egzystencjalne stanowią dużą cześć powieści.
Czy życie w skończoności powinno stanowić powód do korzystania z niego czy do odrzucenia go? Jaka jest natura człowieka? Czy lęk determinuje każde, dobre i złe, działanie ludzkie? To tylko kilka pytań, jakie zadaje autor.
Przy całym swoim zaangażowaniu w lekturę, kontrast między fantazją (psychozą, paranoją), a rzeczywistością, okazał się tak ogromny, że z trudem odbyłem podróż po świecie Dagermana, zastanawiając się przy tym, czy jest w tej prozie coś ponad halucynacje chorego na depresję autora, który w 1954 r. popełnił samobójstwo.
Ocenicie to Państwo sami, biorąc do ręki ”Wyspę skazańców”.
wydawca: Państwowy Instytut Wydawniczy, wrzesień 2010
tytuł oryginału: De dömdas ö
nr wydania: I
ISBN: 978-83-06-03276-5
liczba stron: 296
format książki: 125x195 mm
tłumaczenie: Anna Topczewska
cena: 39zł