Listy do Marii Iwaszkiewicz były już we fragmentach publikowane lub cytowane w jej książce („Z pamięci”, Warszawa, 2005). Część korespondencji ukazała się w książce „Stawisko. Almanach Iwaszkiewiczowski”, tom III (podkowa Leśnia, 1997). Korespondencja do młodszej córki Jarosława Iwaszkiewicza, Teresy, nie była dotąd znana.
W tomie, który grupuje wszystkie zachowane listy Jarosława Iwaszkiewicza do córek, zamieszczono jedną tylko stronę korespondencji - głos ojca. Listy córek cytowane są niekiedy w przypisach. Jarosław Iwaszkiewicz pisał do córek listy zarówno z zagranicy, jak i z kraju - z Rabki i Kopenhagi, Sandomierza i Santiago de Chile, Stawiska i Rzymu. Znajdziemy w nich kilka epok historycznych i życia członków rodziny. Korespondencja obejmuje bowiem okres międzywojenny, wojenny, lata okupacji i PRL-u. Wewnętrzne cezury stanowią ponadto wydarzenia rodzinne i etapy dorastania córek Iwaszkiewicza. Listy te bowiem pisane były przez ponad pół wieku – pierwsza korespondencja pochodzi z drugiej połowy lat 20. XX wieku (1926 rok), ostatni list pochodzi z lutego lub marca 1980.
W listach Jarosław Iwaszkiewicz porusza wszystkie tematy dnia codziennego, opisuje to, co się wokół niego dzieje i co go w jakikolwiek sposób dotyczy. Tematyka korespondencji ogarnia życie artystyczne i towarzyskie, polityczne i domowe. Korespondencja ta – jak wyznawał córce Teresie – stała się dla niego czymś w rodzaju dziennika. W istocie jednak jest doskonałym uzupełnieniem jego „Dzienników”, których dwa tomy ukazały się stosunkowo niedawno na rynku, a na trzeci czytelnicy jeszcze czekają.
Książka „Listy do córek” dzieli się na dwie części – każda zawiera korespondencję kierowaną imiennie do jednej z córek. Pozwala to na dostrzeżenie specyfik5 relacji pisarza z każdą z nich. Korespondencja kierowana przez Jarosława Iwaszkiewicza jednocześnie do obu córek została umieszczona w części książki poświęconej tej córce, która miała rękopis w swoim archiwum. Listy znajdujące się w zbiorach muzeum w Stawisku, a skierowane do obu córek jednocześnie, znalazły się w dziale z korespondencją do Marii Iwaszkiewicz.
Każdą cześć poprzedza słowo wstępne adresatki listów Marii Iwaszkiewicz bądź Teresy Markowskiej. Rzucają one światło na relacje córek z ojcem. Ponadto słowo wstępne Teresy Markowskiej mówi o genezie wydania korespondencji.
Znalazła ona w swoich zbiorach teczkę z napisem „Listy Ojca”. Zaczytała się w nich na nowo. Opowiedziała o tym swojej przyjaciółce, która zupełnie beztrosko zapytała: Czemu tego nie wydać? Tak zrodził się pomysł wydania korespondencji ojca z córkami, Jarosława Iwaszkiewicza z Marią i Teresą.
Lektura tych listów wprowadza czytelnika w świat Stawiska i sytuuje go między domownikami i licznymi gośćmi. Domownik doskonale wyczuwa atmosferę domu Iwaszkiewiczów, daleką nieraz od sielanki, i ich relacje rodzinne. O ostatecznym tonie listów zadecydowały indywidualności wszystkich mieszkańców Stawiska. Znajdujemy tam typowy dla tego domu język, w którego zrozumieniu pomagają nam przypisy.
Lektura „Listów do córek” Jarosława Iwaszkiewicza przypomniała mi książki, które czytałam o Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Magdalenie Kossak („Maria i Magdalena”, „Zalotnica niebieska”, „Magdalena, córka Kossaka”).
Dom Kossaków, tak jak dom Iwaszkiewiczów, miał swój niepowtarzalny charakter, artystyczną atmosferę i właściwy sobie język i rytuały. To wszystko można wyczytać na kartach opisywanej książki.
Autor listów jawi się jako kochający i troskliwy ojciec, dziadek. Nie traci przy tym autoironii i humoru. Listy to także opowieść o dziejach przedwojennej polskiej inteligencji, ujmowanych z nieoczekiwanej i oryginalnej perspektywy – od strony kulis oficjalnego jej życia.
Jest to wydanie popularne. Statystyczny czytelnik (o ile taki istnieje) z przyjemnością wejdzie w świat rodziny Iwaszkiewiczów. Ta książka wciągnie także miłośników historii literatury, którzy odnajdą w niej obraz życia artystycznego i literackiego czasów Jarosława Iwaszkiewicza.
Sylwetki adresatek
Maria Iwaszkiewicz urodziła się w 1924 roku. Starsza córka Jarosława Iwaszkiewicza została dziennikarką, pisarką, redaktorką „Czytelnika”. Opracowywała twórczość swojego ojca, publikowała felietony poświęcone sztuce kulinarnej, jest autorką między innymi „Gawędy o jedzeniu”, „Gawędy o przyjęciach”. Miała trzech mężów. Maria Iwaszkiewicz jest honorowym kustoszem muzeum w Stawisku.
Teresa Markowska, z domu Iwaszkiewicz, urodziła się w 1928 roku. Kiedy miała 20 lat, w tajemnicy przed rodzicami wyszła za mąż za dyplomatę Eugeniusza Markowskiego i zamieszkała w Rzymie, a potem w Kanadzie. Po śmierci męża powtórnie wyszła za mąż. Także parała się pracą pisarską i tłumaczeniami.
Słowo wstępne: Maria Iwaszkiewicz i Teresa Markowska
Opracowanie: Anna i Radosław Romaniukowie
Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2009
Utwór | Od |
| 1. Inne historie | gaba |
Utwór | Od |
| 1. W bezkresie niedoli | ladyfree |
| 2. było, jest i będzie | ametka |
| 3. O Tobie | ametka |
| 4. Świat wokół nas | karolp |
| 5. Kolekcjonerka (opko) | will |
| 6. alchemik | adolfszulc |
| 7. taka zmiana | adolfszulc |
| 8. T...r | kid_ |
| 9. przyjemność | izasmolarek |
| 10. impresja | izasmolarek |
Utwór | Od |
| 1. Sprzymierzeniec | blackrose |
| 2. Podaruję Ci | litwin |
| 3. test gif | amigo |
| 4. Primavera_AW | annapolis |
| 5. Melancholia_AW | annapolis |
| 6. +++ | soida |
| 7. *** | soida |
| 8. Góry | amigo |
| 9. Guitar | amigo |
| 10. ocean | amigo |
Recenzja | Od |
| 1. Zielona granica | irka |
| 2. Tajemnice Joan | wanilia |
| 3. Twój Vincent | redakcja |
| 4. "Syn Królowej Śniegu": Nietzscheańska tragedia w świecie baśni | blackrose |
| 5. Miasto 44 | annatus |
| 6. "Żywioł. Deepwater Horizon" | annatus |
| 7. O matko! Umrę... | lu |
| 8. Subtelność | lu |
| 9. Mustang | lu |
| 10. Pokój | martaoniszk |