Tuż po przeczytaniu książki "Dom Róży. Krýsuvik" Huberta Klimko-Dobrzanieckiego pod powiekami zostają bolesne obrazy, zaś w umyśle... warstwa po warstwie nakładają się pytania, od których nie ma ucieczki. Czym jest godność człowieka u kresu życia? Co dzieje się z prawem do autonomii, która nie wygasa wraz z wiekiem? Gdzie przebiega granica między zapewnieniem bezpieczeństwa a odebraniem człowiekowi sprawczości? Dlaczego potrzeba bliskości zderza się z obojętnością? Spotkanie z wstrząsającym dyptykiem jest doświadczeniem przygniatającym swoim ciężarem. Trudno wobec przedstawionego cierpienia pozostać obojętną. Najbardziej przejmujący wymiar refleksji nad samotnością, brakiem szacunku, instytucjonalizacją opieki i obojętnością ujawnia się w sytuacji, w której człowiek już nie oczekuje dużych gestów. Potrzebuje drugiego człowieka, obecności i potwierdzenia, że jego egzystencja wciąż ma znaczenie.

"Dom Róży. Krýsuvik" pozostawia ślad, nie przez epatowanie niekiedy zwykłym obrzydzeniem czy przemocą, ale przez prawdę, którą odsłania. Autor rozwija temat znacznie szerszy niż sama problematyka śmierci. W islandzkim krajobrazie surowość natury odsłania swoją pierwotną, nieprzewidywalną siłę i spotyka się z chłodem, którego źródłem jest drugi człowiek. W przestrzeni domu opieki, mającej stanowić miejsce spokoju, bezpieczeństwa i troski, pojawia się doświadczenie osamotnienia i emocjonalnego opuszczenia. Człowiek, który ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność potrzebuje szczególnej uwagi, zostaje podporządkowany codziennemu rytmowi czynności opiekuńczych. Na "Dom Róży. Krýsuvik" składają się dwa rozbudowane opowiadania. Pierwsze z nich to quasi-reportaż inspirowany doświadczeniami Huberta Klimko-Dobrzanieckiego, pracującego w islandzkim domu starców. Trafia tu z ogłoszenia. Obok brudnej rzeczywistości pojawia się też ironia przemieszana z czarnym humorem. Wszechogarniające zimno może być doświadczeniem fizycznym, ale może również przyjmować postać metafory ludzkich relacji.

Islandzki krajobraz sam w sobie symbolizuje społeczną obojętność i prawdopodobnie wyraża stan psychiczny człowieka, który konfrontuje się z odchodzącą pamięcią o tym, kim był w przeszłości, zanim stał się osobą wymagającą opieki. W "Krýsuviku" spotykamy prostego mężczyznę z Islandii, który maszerował przez życie z konkretnym celem - zbudować dom. Obie historie łączą się w logiczną całość. Bez względu na wiek - nadal jesteśmy sobą, posiadamy wyjątkową historię, przeszliśmy swoją drogę ku przyszłości.

Dom opieki w książce "Dom Róży. Krýsuvik" miał być miejscem, gdzie czeka troska, zaś życie w tym miejscu nie sprowadza się do aktualnego stanu zdrowia i zakresu potrzebnej pomocy. Dom rodzinny zazwyczaj przywodzi na myśl bezpieczny zakątek, natomiast dom opieki może być przestrzenią, w której dana osoba otrzymuje miejsce przydzielone. U kresu życia również potrzebujemy rozmowy, zaangażowania i cierpliwości drugiego człowieka, który nie przychodzi tylko po to, by wykonać kolejne zadanie. Nie zatrzymamy procesu choroby i starości... Można jednak sprawić, by przeżywanie ostatniego etapu życia zapewniało też poczucie, że nadal istnieje nasze miejsce w życiu innych.

To nie jest przyjemna lektura. Niektóre opisy budziły we mnie sprzeciw i niedowierzanie. Nie wszystko musi być łatwe do przyjęcia, nie ze wszystkim musimy się zgadzać. Nie możemy pozwolić sobie na obojętność. Czasami właśnie od trudnych historii zaczyna się ważna rozmowa.

Autorka recenzji: Monika Wojda